Stap 1: Maak een krachtenveldanalyse

Voor elk project of beleidsontwikkeling maak je een krachtenveldanalyse. In deze analyse breng je alle actoren (groepen en personen) in beeld, inclusief hun belangen, hun invloed, hun mening over het project en hoe belangrijk zij zijn voor het welslagen van het project. Je vraagt de (assistent-)wijkmanager hierbij om advies voor kennis van de wijk en ervaringen en contacten met bewoners, belangengroepen en netwerken.

Actoren
Mogelijke actoren zijn bijvoorbeeld: huidige bewoners, toekomstige bewoners, omwonenden, ondernemers, leerlingen, sporters, de projectontwikkelaar, actiegroepen, maatschappelijke organisaties, wijkraden enzovoorts. Wijkraden richten zich meer dan bijvoorbeeld buurtcomités en belangengroepen op het algemene wijkbelang en het proces van de beleids- en planvorming. Ook partijen als college, gemeenteraad, vakdiensten en andere afdelingen breng je bij de krachtenveldanalyse in beeld.

Krachtenveldanalyse in werksessie
Wil je hulp bij het maken van een krachtenveldanalyse of een analyse laten leiden door een ervaren iemand? Het Communicatiebureau van de gemeente Utrecht heeft een pool van medewerkers die getraind zijn om de verschillende stappen van de participatiestandaard in werksessies te faciliteren. Wil je hier gebruik van maken? Op de intranetsite van het Communicatiebureau van de gemeente Utrecht vind je meer informatie. Of neem contact op met het communicatieteam van je dienst.

Hoe gaat een krachtenveldanalyse in zijn werk?
Bij de krachtenveldanalyse gaat het om de relatie die het project heeft met de actoren in de omgeving van het project. Deze relatie wordt getypeerd in termen van belangen (zijn de belangen gelijkgericht of tegengesteld) en vertrouwen (is er sprake van wederzijds vertrouwen). Door deze twee vragen te beantwoorden op basis van informatie over de belangrijkste spelers in het veld, ontstaat een indeling van de partijen. De analyse helpt om inzicht te krijgen in de verwachte opstelling, belangen en standpunten van de relevante partijen. Dit is het begin van het ontwerpen van een communicatie- en participatiestrategie.

1. Uitnodigen deelnemers
   Je nodigt iedereen die relevant is uit voor een bijeenkomst 'krachtenveldanalyse'. Denk hierbij aan de leden van het projectteam, de communicatieadviseur, de (assistent-)wijkmanager enzovoorts. Bij de analyse gaat het erom samen een inschatting te maken van de verwachte opstelling van de actoren.
    
2. Inventariseren actoren
   Met de groep breng je eerst in beeld welke actoren (groepen en personen) op enige wijze betrokken zijn bij het project, gebied en/of thema. Je schrijft alle actoren op een flipover. Als het er veel zijn, kun je bijvoorbeeld drie flipovers maken met de indeling 'extern' (bewoners, ondernemers, wijkraden, maatschappelijke partners, belangenorganisaties, provincie, ministeries, media enzovoorts), 'intern' (diensten, wijkbureau, afdelingen, gemeentelijke instellingen enzovoorts) en 'politiek' (college, gemeenteraad, politieke partijen enzovoorts).
    
3. Plaats de actoren op de schalen 'belangen' en 'vertrouwen'
   Zet de actoren bij elkaar in het kwadrant op basis van de criteria 'belangen' en 'vertrouwen'. Er ontstaat zo op basis van gezamenlijke inschatting een indeling in vier groepen: actoren met gelijkgerichte belangen en vertrouwen ('bondgenoten'), actoren met gelijkgerichte belangen, neutraal op vertrouwen ('coalitiegenoten'), actoren met tegengestelde belangen, wel vertrouwen ('tegenstanders') en actoren met tegengestelde belangen en geen vertrouwen.

Op basis van bovenstaande stappen bepaal je op welke manier je de actoren het beste kunt benaderen en gaat betrekken. Het is de eerste stap op weg naar een strategie. Soms is het nuttig om wat dieper stil te staan bij de actoren door aanvullende analyse-instrumenten te gebruiken, zoals een argumentenanalyse, belangenanalyse of netwerkanalyse.